روانشناسی بازی‌‌وارسازی یا گیمفیکیشن: چگونه اپلیکیشن‌ها می‌توانند ما را ترغیب به انجام کارها کنند

مدتی است که در فضای اینترنت به صورت مرتب به اصطلاح Gamification برمی‌خوریم، این اصطلاح، چیز نسبتا تازه‌ای است، طوری که معادل خوبی به جز بازی‌وارسازی برای آن به ذهنم نرسیده است.

در این پست سعی می‌کنم تا حد زیادی شما را با این اصطلاح و مفهوم آن آشنا کنم.


محیط گیم‌ها را به یاد بیاورید، در بسیاری از آنها وقتی شما خوب بازی کنید و مراحلی را پشت سر بگذارید، ویژگی و امتیازی جدیدی به شما هدیه داده می‌شود (مثلا صاحب یک اسلحه می‌شوید، یا یک کاراکتر مجازی در گیم آزاد می‌شود و آنلاک می‌شود)، حالا بیایید فرض کنید که در زندگی واقعی هم همین طور می‌‌شد!

در زندگی واقعی هم البته بعضی از تلاش‌های ما، با جایزه‌های آنی پاسخ داده می‌شوند، اما خیلی از تلاش‌ها و اقدامات مثبت هم هستند که توأم با جایزه آنی نیستند، مثلا یک اقدام نوع‌دوستانه، جایزه‌ ملموس فیزیکی برای ما ندارد، یا اگر در حال کاری مثل درس خواندن باشید، ممکن است سال‌ها طول بکشد تا سود آن نصیب شما بشود و جز بی‌خوابی و درد و رنج تا ماه‌ها، چیزی عاید شما نشود.

حالا فرض کنید که کارهایی که از سر اجبار انجام می‌دهیم، به گیم‌هایی تبدیل شوند، مثلا برای شستن ظرف‌ها در کمتر از پنج دقیقه، صاحب یک جایزه مجازی شویم، یا اگر هر روز ۲۰ صفحه کتاب بخوانیم، یک درجه مجازی به ما داده شود!

شاید برای شما پیش آمده باشد که این بازی‌های ذهنی را برای تشویق خودتان انجام داده باشید، کسی هم نفهمیده باشد، ما هم معمولا از بیان این تخیلات و کارهای ظاهرا کودکانه، ابا داریم، اما جالب است بدانید که در «صنعت» اپلیکیشن‌سازی، خیلی‌ها این بازی‌ها ذهنی را به اپلیکیشن‌های جالبی تبدیل کرده‌اند. مثلا اپلیکیشن‌ی نوشته‌اند که فعالیت ورزشی روزانه برای رسیدن به تناسب اندام را به جای یک فعالیت خشک و فیزیکی و انجام بی‌روحی یک سری ست‌ها، یه یک بازی مفرح تبدیل کرده است یا تلاش برای مدیریت اقتصادی را به یک چیز خواستنی مبدل کرده است.

به عبارت دیگر بازی‌وارسازی، یعنی اینکه اهدافی برای خود تعیین کنید، نقشه راهی برای رسیدن به این هدف مشخص کنید، و برای اینکه بتوانید این مسیر را با انگیزه طی کنید، آن را تبدیل به یک بازی ذهنی و درونی بکنید.

مثلا فرض کنید که لازم باشد برای موفقیت در آزمونی پنج هزار صفحه کتاب را خوب بخوانید، سه ماه هم وقت دارید، یک تقسیم ساده می‌کنید و مشخص می‌شود که هر روز چند صفحه باید بخوانید. در شرایط عادی این فرایند پر از درد و رنج است، اما حالا تصور کنید که شما یک نقشه دنیا را بردارید، فکر کنید که حاکم یک کشور باستانی هستید و قصد جهانگشایی دارید و بعد به ازای خواندن هر ۱۰۰ صفحه کتاب، سرزمینی کوچکی را فتح می‌کنید، همین طور ادامه می‌دهید تا جهان را فتح کنید و در همین زمان، پنج هزار صفحه کتاب هم تمام می‌شود!

2-19-2014 10-29-49 AM


دوپامین، انگیزش، مغز

حالا سؤال این است که کارهایی مثل این بچگانه هستند، یا اینکه باید جدی‌شان گرفت و دانشی در پشت آنها نهفته است؟

برای فهم اینکه در مغز ما هنگام بازی‌وارسازی چه رخ می‌دهد، باید در مورد «انگیزش» صحبت کنیم.

دوپامین یک ماده شیمیایی مهم در مغز است که در بعضی از مناطق مغز بیشتر ترشح می‌شود و می‌تواند پیام‌هایی را به سلول‌های عصبی دیگر منتقل کند، به عبارت دیگر یک «میانجی شیمیایی عصبی» است.

دوپامین بسته به میزان ترشح و جایی که بیشتر ترشح شود، باعث فرایندهای مختلفی در مغز می‌شود، اما یکی از زمان‌های ترشح آن، در زمان لذت است.

نکته جالب و کلیدی این است:

فقط هنگام رسیدن به چیزهای خوب در زندگی، دوپامین ترشح نمی‌شود، بلکه سلول‌های ترشح‌کننده دوپامین، به نوعی رسیدن به پاداش و چیزهای خوب را پیشبینی می‌کنند و قبل از وصال به آنها هم، اگر در مسیر وصال باشید، دوپامین ترشح می‌کنند!

از سوی دیگر مغز ما به ترشح مقادیر اندک اما غیرمترقبه دوپامین هم حساس است و لذت زیادی می‌‌برد.

اگر بخواهیم خیلی ساده صحبت کنیم، دوپامین مثل هویج است! در مسیر رسیدن به یک هدف بزرگ، هر چقدر به اهداف کوچک بیشتری برسید، هویج بیشتری به شما داده می‌شود و این طوری انگیزه پیدا می‌کنید، مدام فعالیت کنید!

2-19-2014 10-34-47 AM


چگونه بازی‌وارسازی باعث انگیزش شما می‌شود؟

- بازی‌وارسازی شما را مسئول و متعهد به انجام یک سری کارها در یک بازه زمانی می‌کند.

- بازی‌وارسازی به صورت ملموس، برای کارهای شما ارزش ایجاد می‌کند.

- بازی‌وارسازی با ایجاد حس رقابت‌جویی در ما انگیزه فعالیت ایجاد می‌کند.

اصولا ما در دو حالت، خیلی مشتاقانه متعهد به انجام کاری می‌شویم، یا باید آن کار، انگیزه «خارجی» برای ما ایجاد کند، مثلا پول خوبی برایش به ما بدهند یا در صورت انجام موفق‌اش، یک ارتقای شغلی انتظار ما را بکشد، یا اینکه باید انگیزه ما «درونی» باشد، مثلا کار برای ما جالب و لذت‌بخش باشد و نفس انجامش را دوست داشته باشیم.

حالا در گیم‌سازی روی همین ایجاد انگیزه درونی، تمرکز می‌شود، مثلا در گیم Zombies, Run شما تشویق می‌شوید برای گرفتن یک سری نشان‌ها مجازی، کارهای خاصی کنید و گیم را ادامه بدهید و در مورد این گیم بدوید.

2-19-2014 10-31-15 AM


آیا بازی‌وارسازی محدودیت‌هایی هم دارد؟

یکی از محدودیت‌های بازی‌وارسازی این است که تا زمانی که خودتان، در درون خودتان چیزی را نخواهید، بازی‌وارسازی نمی‌تواند به شما کمکی کند. یعنی اگر نخواهید درس بخوانید یا اگر نخواهید به تناسب اندام برسید، با بازی‌وارسازی به جایی نمی‌رسید.

به علاوه نویسندگان اپ‌هایی که بر اساس بازی‌وارسازی کار می‌کنند، متهم می‌شوند که به جای شناخت کامل روانشناسی کار، تنها به پر کردن جیب خود فکر می‌کنند.


بازی‌وارسازی و شما

پیش‌تر در یک پزشک، مقاله‌ای منتشر کرده بودیم که ۵ شیوه استفاده از شرکت‌های بزرگ از بازی‌وار‌سازی را توضیح می‌داد.

شما به عنوان رئیس یک شرکت کوچک، یک توسعه‌دهنده اپلیکیشن و حتی یک شخص ساده بدون منصب، هم می‌توانید از بازی‌وارسازی استفاده کنید:

۱- رئیس یک مجموعه هستید و می‌خواهید کارکنانتان را ترغیب به کاری کنید، مثلا افزایش راندمان کاری، یا تلاش بیشتر برای عرضه یک بسته نرم‌افزاری یا مثلا ورزش همگانی، به فکر ایجاد مکانیسمی برای بازی‌وارسازی باشید.

معلم یک کلاس کوچک هستید؟ باید در مورد بازی‌وارسازی مطالعه کنید.

۲- شما یک توسعه‌دهنده اپلیکیشن هستید، در این صورت باید کمی هم روانشناسی بدانید و حتما در اینترنت مقالات متعددی در مورد بازی‌وارسازی بخوانید، چون بدون این دانش، نمی‌تواند اپلیکیشن‌های خوبی بنویسید که ناگهان استفاده از آنها همه‌گیر شوند.

شما می‌توانید کاربری گیم یا اپلیکیشن کاربردی خود، به یک فرایند مفرح و رقابتی تبدیل کنید.

۳- شما یک آدم عادی هستید که نه شرکتی دارید و نه توسعه‌دهنده هستید، در این صورت شما می‌توانید بازی‌وارسازی را در ذهن خود و یا در میان افراد خانواده خود پیاده کنید، مثلا کاری کنید که همه خانواده در انجام کارهای خانه به هم کمک کنند یا اینکه با هم مطالعه کنید یا اینکه به صورت مشترک مقتصد بودن را تمرین کنید.

 منبع