وب ۳٫۰ و پزشکی
۱ دی ۱۳۸۶در شرایطی که هنوز در کشورمان به درستی متوجه ربط اینترنت و
پزشکی در مرحله وب ۱٫۰ هم نشدهایم و در حالی که من هنوز فرصت نکردهام، درباره
جلوههای مختلف پیوند پزشکی و وب ۲٫۰ را را بنویسم. کمکم در مجلات و وبلاگها، سر
و کله نوشتههایی در مورد وب ۳٫۰ و پزشکی نمایان میشود.
مجله معتبر BMJ در آخرین شماره خود
مقالهای دارد با عنوان وب ۳٫۰ و پزشکی، من علاقه زیادی به
خواندن اینگونه مقالههای آیندهنگرانه توصیفی دارم.
نویسنده این مقاله مینویسد که سال قبل در ایام کریمس،
وبلاگهای پزشکی و خوراک (rss feed) ، موضوعات داغی برای
بحث و تبادل نظر بودند و همه درباره راههای جدید انتشار محتوا در قالبهای وب دویی
مانند ویکیها صحبت میکردند ولی حالا باید درباره وب ۳٫۰ صحبت کرد.
اخیرا یک نورولوژیست، استعاره جالبی به کار برده است، او نوشته
است که ارتقای وب گرافیکی سال ۱۹۹۵ به وب اجتماعی اواخر سال ۲۰۰۷، قابل تشبیه به
تکامل مغز است. وب ۱٫۰ و ۲٫۰ را میتوان در مقام مقایسه با وب ۳٫۰، شکلهای رویانی
فناوری دانست، وب ۳٫۰ راههای ارتباطی بهتری برای دستیابی به اطلاعات تولید
شده، ایجاد میکند و ظرفیت بیشتری برای پردازش شناختی اطلاعات دارد.
به راستی وب ۳٫۰ چیست و چرا معنایی semantic نامیده میشود؟
گرچه اصطلاح وب ۳٫۰ و وب معنایی به جای هم استعمال میشوند ولی مفهوم اندک متفاوتی
دارند. این دو اصطلاح به صورت مکمل هم، نماهایی از وب جدید به دست میدهند.
معمولا وقتی میخواهیم درباره رویداد بزرگ دیگری که در وب شاهدش
خواهیم بود، صحبت کنیم، از اصطلاح وب ۳٫۰ استفاده میکنیم. یک ویژگی مهم وب ۳٫۰ این
است که گفتگوی بیواسطه کامپیوترها را با هم ممکن میسازد و آنها را قادر میکند که
کارهایمان را انجام دهند. یک ویژگی ابتدایی وب ۳٫۰ استفاده از متادیتاها یعنی
«اطلاعاتی درباره اطلاعات» است، چنین چیزی وب را به یک پایگاه دادههای بزرگ مبدل
میکند و آن را هماهنگ با PubMed -یکی از مورد اعتمادترین مجموعههای کتابخانهای-
سازماندهی میکند.
اما اصطلاح وب معنایی نخستین بار به وسیله یک متخصص مورد اعتماد
اینترنت یعنی سر تیم برنزلی Tim Berners-Lee در مقالهای در مجله ساینتفیک امریکن
ابداع شد. او ابراز نظر کرد که برای توصیف معنی و مفهوم اسناد در وب آینده، آنها
باید حاشیهنویسی معنایی شوند.
کتابداران پزشکی عقیده دارند که باید راههای بهتری برای دسترسی
به اطلاعات ابداع شود. نویسنده مقاله BMJ از قول همکارش
نقل قول کرده است که:
"we need findengines, not search engines." یعنی ما به موتورهای یابنده اطلاعات
نیاز داریم و نه موتورهای جستجو.
مقایسه وب ۲٫۰ و وب ۳٫۰:
| وب ۲٫۰ | وب ۳٫۰ |
| وب اسناد | وب اطلاعات |
| فراوانی اطلاعات | کنترل اطلاعات |
| پرتناقض | کمتناقض |
| وب اجتماعی | وب هوشمند |
| ۲۰۰۰ تا ۲۰۰۹ | ۲۰۱۰ تا ۲۰۲۰ |
| واکنشگری گوگل | واکنشگری شرکتهای وب هوشمند |
| خرد جمعی | خرد خبرگان |
| ادغام اجزای خرد، مشاپها، ابزارهای نو | |
| جستجو، جستجو، جستجو | برای چه جستجو کنید؟! وقتی که میتوانید بیابید |
| الگوریتم پیج رنک گوگل | سامانههای معنایی و هستیشناسانه |
| بیقانون، آنارشیک | قوانین، استانداردها، پروتکلها |
| محتواهای چاپی و دیجیتال | محتواهای چاپی برتر از سایر انواع محتواها |
در حال حاضر ما با یک سرریز اطلاعات روبرو هستیم و پیدا کردن
اطلاعات روز به روز دشوارتر میشود. نتایج جستجو در گوگل چنین چیزی را تأیید
میکنند. به همین خاطر است که کتابدارهای پزشکی، پزشکان را تشویق میکنند که از
منابع قابل اعتمادتری مثل PubMed استفاده کنند.
در بیوانفورماتیک که پردازش اطلاعاتی با حجم زیاد معمولتر است،
پژوهشگران قدمهایی برای ایجاد ابزارهای ارتباطی ربطدهنده معنایی اطلاعات
برداشتهاند.
پزشکانی که با وب ۳٫۰ سر و کار خواهند داشت، چالشهایی در پیش
رو دارند، آنها باید مشکلات سلامت بیمارنشان را بر طبق پروفایل ژنتیک آنها درمان
کنند و برای چنین کاری باید به آخرین اطلاعات دسترسی داشته باشند. پزشکی، در آینده
به
مراتب شخصیتر خواهد بود.
هواخواهان نرمافزارهای اجتماعی وب جدید را زمین حاصلخیزی برای
ایجاد دانش میدانند. در وب ۳٫۰ از ویکیها که هماکنون هم از آنها استفاده میکنیم
به عنوان یک پلتفرم استفاده خواهد شد. مثالی که در مورد نقش ویکیها در دانش پزشکی
میتوان زد، مورد ویکیپروتئین Wikiproteins است که از فناوریهای معنایی استفاده
میکند. این ویکی ، اطلاعات چنیدن پایگاه داده برجسته زیستپزشکی را مانند PubMed،
UniProt و کتابخانه ملی پزشکی را در هم میآمیزد.
هر نسخه جدید وب باید تعامل بهتری با کاربرانش نسبت به نسخههای
قبلیتر فراهم کند. به طور همزمان با تولید دانش، باید توانایی خود را
برای پیدا کردن اطلاعات بالینی قابل اعتماد افزایس بدهیم. در وب ۳٫۰ دسترسی به
اطلاعات باید به جای اینکه بر کلیدواژههای متکی باشد، بر یک چهارچوب معنایی
تکیه کند. البته در چنین وب هوشمندی هیچگاه نباید کتابخانههای کاغذی خودمان را
فراموش کنیم.
آیا در وب ۳٫۰ برچسبگذاری اجتماعی Social tagging و اندکس کردن
کارایی فعلی را خواهد داشت؟ برچسبگذاری اطلاعات به خاطر برچسبهای هممعنی و
همآوا ، تفاوتهای زبانشناختی و مشکلات هجا، با محدودیتهایی روبرو است. برای
مثال برای توصیف حمله قلبی و برچسبگذاری مقالاتی درباره این بیماری، ما از
اصطلاحات بیشماری با یک معنی استفاده میکنیم، طبیعی است که کارمان هنگام جستجوی
موضوعی درباره حمله قلبی دشوار میشود.
در انتظار وب هوشمندتری هستیم، وبی که دو ویژگی بارزش،
سازماندهی بهتر اسناد و به کاربری ژرفتر دانش است.
در زمینه جستجو، وب معنایی باید شبیه یه کاتالوگ کتابخانه باشد
یعنی اینکه باید بتواند اسناد راتوصیف کند و امکان دسترسی با معنی به آنها را فراهم
سازد.
وب ۳٫۰ باید بتواند همان امکاناتی را برای کاربران وب قرن ۲۱
فراهم کند که دکتر جان شاو بیلینگ با بنا کردن Index Medicus در قرن نوزدهم برای
پژوهشگران پزشکی ممکن ساخت.
