banner-05-900-x-90
گوناگون

توهم‌ها و جنون‌های همگانی محبوب غیرعادی: جنون گل لاله

2-4-2014 7-29-40 PM

در قرن هفدهم میلادی در هلند، در دوره‌ای که دوران طلایی این کشور هم نامیده می‌شود، چیز عجیبی رخ داد، بهای پیازهای گل لاله به شدت افزایش پیدا کرد و رشدی حباب‌گونه پیدا کرد و پس از این دوره ناگهان قیمت‌ها شکست و به بهای عادی بازگشت.

در اوج این دوره در سال ۱۶۳۷ میلادی، پیازهای گل لاله آنقدر گران شده بودند که قیمت آنها به ۱۰ برابر درآمد سالانه یک صنعت‌کار ماهر رسیده بود.

خیلی‌ها این واقعه را نخستین مورد ثبت‌شده حباب اقتصادی می‌دانند. به همین خاطر امروزه هم اقتصاددان‌ها گاهی برای اشاره به رشد حبا‌ب‌گونه بعضی از سیستم‌های اقتصادی از اصطلاح جنون گل لاله یا tulip mania استفاده می‌کنند.

در کتاب ارزشمندی که در سال ۱۸۴۱، توسط روزنامه‌نگار اسکاتلندی به نام چارلز ماکای منتشر شد، این رخداد توصیف شده است، نام این کتاب «توهم‌ها و جنون‌های همگانی محبوب غیرعادی» است، این کتاب برای مطالعه در سایت پروژه گوتنبرگ قرار دارد.

ماکای توضیح داده است که بعد از عادی شدن قیمت‌ها، سرمایه‌گذاران نابود شدند و اقتصاد هلند، دچار شوک شدیدی شدذ.

کتاب ماکای آنقدر اهمیت دارد که تبدیل به یک کتاب کلاسیک شده است و حتی این سال‌ها هم تجدید چاپ می‌شود.


لاله‌های هلندی بسیار مشهورند، اما باید بدانید که آنها از ابتدا به صورت بومی در هلند و اروپا نبودند، گفته می‌شود نخستین بار سفیر فردیناند اول -امپراتور روم- در ترکیه، پیازهای گل لاله را در سال ۱۵۵۴ به وین برد.

پیازهای لاله از آنجا به شهرهای هلند مثل آمستردام، انتورپ و اوسبرگ برده شدند، محبوب شدند و پرورش داده شدند.

لاله‌، گل اغواگری بود، چه از لحاظ رنگ گلبرگ‌ها و چه از لحاظ شکل و ظاهرش، به زودی اشکل مختلف گل لاله پرورش داده شد و این گل مبدل به کالایی لوکس شد. پرورش این گل تخصص و صبر و حوصله خاص خود را طلب می‌کند و کار ساده‌ای نیست.

2-4-2014 7-29-40 PM

به هر ترتیب در سال ۱۶۳۶، صادرات گل لاله مبدل به چهارمین صادرات پرسود هلند شده بود. در فاصله این سال و سال بعدی، بهای گل لاله، به صورت جهشی افزایش پیدا کرد، اما در می سال ۱۶۳۷، ناگهان ورق برگشت و همه چیز به سر جای خود اول برگشت.

2-4-2014 7-29-17 PM

دو قرن بعد، همان طور که در ابتدای پست اشاره کردم، چارلز ماکای در کتابش این حباب افزایش قیمت لاله را توصیف کرد، کتاب او البته بسیار فراتر از توصیف این رخداد است و کلا در مورد رفتار تکانه‌ای و بیخردی توده مردم است و اینکه چگونه آنها گاه رمه‌وار از سمتی به سمت دیگر می لغزند و متمایل می‌شوند.

جالب است که هنوز هم محققان در آثار خود سعی در توضیح آن پدیده دارند، مثلا در سال ۲۰۰۷ محققی به نام «ان گلدگار» پدیده را محدود به گروه کوچکی از مردم دانشت که تحت تأثیر شیادان و پروپاگاند قرار گرفته بودند، محقق دیگری هم همه چیز را به گردن بدمستی و شیوع طاعون در هلند آن روز انداخته است.


اما کتاب ماکای، کتابی بسیار مفصل‌ است و مباحث بسیار زیاد دیگری هم در آن مطرج شده است:

این کتاب کلا سه موضوع عمده دارد: حماقت‌های ملی، حماقت‌های فلسفی و حماقت‌های متفرقه.

2-4-2014 7-29-57 PM

علاوه بر حباب‌های اقتصادی، کتاب علاقه دارد به رفتارهای گروهی و علایق خارج از دایره منطق در طول تاریخ اشاره کند: مثلا کیمیاگری، جنگ‌های صلیبی، جستجو برای جادوگران و پیشگوها و پیامبرهای دروغین، پیدا کردن آدم‌های بیگناه و کشتن آنها – روی آوردن به آرایش‌های عجیب ریش و سبیل – دوئل و انتقام‌جویی‌های بیهوده، عکس‌العمل‌های عجیب و غریب هنگام نصب خطوط آهن در سال‌های دهه ۱۸۴۰ و …

کتاب ماکای آنقدر مهم بوده است که دانشمندان مشهوری مثل کارل ساگان بارها در آثار خود به آن استناد کرده‌اند.

۱۰ دیدگاه

برای ارسال دیدگاه کلیک کنید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

  • فوق العاده بود… این کتاب به فارسی ترجمه نشده گویا… خیلی حیفه… واجب المطالعه است با این توصیفات… ممنون بابت همه زحماتی که در گردآوری این مطلب کشیدید… برقرار باشی همیشه دکتر جان

  • کلاً این مباحث، مباحثی جالبه که با دانستنشون دیدگاه آدم در رفتارهای اجتماعی کمی منطقی تر می شود. تشکر دکتر مجیدی

  • ممنون مقاله جالبی بود منو یاد خیلی چیزها و خیلی آدمها انداخت که ندانسته جوگیر خرید بعضی چیزها می شن . کاش بتونم این کتابو بدست بیارم و بخونمش

  • سلام دکتر
    خواستم به یه مطلبی اشاره کنم.
    از اونجایی که این نوشته شما کمی به رشته من مربوط میشه خواستم کمی اطلاعات به مطلب فوق اضافه کنم.
    می دونید دلیل افزایش قیمت پیازهای گل لاله چی بود؟
    شاید باور کردنش سخت باشه، یک نوع ویروس گیاهی باعث این افزایش قیمت بوده.
    ویروس شکستگی گل لاله، Tulip Breaking Virus که به اختصار TBV نامیده میشه.
    این ویروس باعث به وجود آمدن تغیراتی در رنگ گلبرگ های گل لاله میشود و در رنگ آن شکستگی ایجاد میکند.
    این ویروس که در قرن ۱۷ میلادی در هلند شیوع پیدا کرد، باعث شد گل های لاله بیمار ظاهری زیباتر از گل های لاله سالم پیدا کند!!
    به طوری که قیمت پیاز لاله مبتلا به TBV از قیمت چند راس گاو و طلا نیز بیشر شد!!!
    جالب اینجاست که مردم اون دوران اصلا شناختی نسبت به این بیماری نداشتند و فقط به ظاهر زیبای گل توجه میکردند.
    امیدوارم نوشته های من به موضوع شما مربوط بوده باشه :)

    • بله، دقیقا. این مطلب در منبع من هم ذکر شده بود، اما روزی که مطلب رو می‌نوشتم، وقت کمی برای بازتاب این نکته جانبی جالب داشتم :)

موفقيت

تبلیغات بنری

pardano3

مطالب تصادفی

چند سال پیش زمانی که در مورد کتاب «دل سگ» بولگاکف برایتان می‌نوشتم، برایتان نوشتم که بولگاکف که ما در ایران بیشتر او را به خاطر کتاب «مرشد و مارگاریتا» می‌شناسیم، پزشک بوده است و کتابی هم در مورد خاطرات ۱۸ ماهه طبابت خود در یک روستای دورافتاده داشته است. خوشبختانه به تازگی کتابسرای تندیس […]

ادامه

آلفرد بستر Alfred Bester، یک نویسندهٔ علمی- تخیلی، نمایشنامه نویس رادیو و تلویزیون، ویراستار نشریات، نویسندهٔ کمیک استریپ و داستان‌های کمدی بود. او در تمامی زمینه‌های فوق موفق بود، با این حال بیشتر به عنوان یک نویسندهٔ علمی -تخیلی و اولین برندهٔ جایزه هوگو در سال ۱۹۵۳ (برای رمان مرد ویران شده) شناخته شده ‌است. […]

ادامه

کتاب معجزه شکرگزاری نوشته «راندا برن» مترجم: وامق عسکری ویراستار: «غلامحسین سالمی» نشر صدای معاصر آینده‌ شما شما زندگیِ خود را می‌سازید و قدرشناسی وسیله‌ای است در وجودتان تا زندگیِ بسیار جالب و شگفت‌انگیزی را برای خود رقم بزنید. شما تا به حال با اجرای تمرینات، بستری را فراهم ساخته‌ایدو به وسیله‌ی قدرشناسی، طبقات بیشتری […]

ادامه

پستهای محبوب یک ماه اخیر

افرادی که سریال می بینند معمولا به دو دسته کلی تقسیم می شوند : آنهایی که همزمان چند سریال را دنبال می کنند و آنهایی که تا یک سریال را به پایان نرساندند سریال دیگری را شروع نمی کنند. کسانی که اهل سریال باشند به خوبی می دانند که اعتیاد شدیدی در پشت آن پنهان […]

ادامه

سری عکس‌های برتر سال ۲۰۰۷ مجله Nature’s Best Photography را امروز به صورت اتفاقی دیدم. این مجله را با مجله NATURE معروف اشتباه نگیرید. عکس‌های برتر سال ۲۰۰۷ این مجله از لحاظ کیفیت به اعتقاد من با عکس‌های نشنال جئوگرافیک در زمینه طبیعت برابری می‌کنند. علاوه بر عکس، در این مجله مقاله‌هایی درباره حیات وحش، […]

ادامه

آیا شما کار و حرفه‌ای دارید که لازمه آن سر و کله زدن با طیف وسیعی از ارباب رجوع و مردم است؟ آیا شده که هنگام انجام این کار، با آدم‌های به کلی غیرمنطقی برخورد کنید که اعصابتان را به هم می‌ریزند؟ آیا گاهی مجبور می‌شوید که در میهمانی‌ها با یک آشنا یا فامیل دیدار […]

ادامه

فرانک مجیدی: درختان موجودات قابل احترامی هستند که بی‌شائبه زیبایی، رازآلودگی، سایه و مزایای خود را به ما ارزانی داشته‌اند. برخی از گیاهان تصاویر این پست، البته درخت نیستند، اما تصاویر اعجاب‌اوری ایجاد کردهاند که آن‌ها را در رده‌ی درختان این پست قرار دهیم. این تصاویر، دلیل خوبی است به تمام درختان مهربانِ زمین، احترام […]

ادامه

پستهای اخیر

امروزه خریدهای پرتکرار و روتین برای بسیاری از مردم، فرایند خسته‌کننده و پر دردسری می‌باشد. با فراگیر شدن فروشگاه‌های اینترنتی، راه حلی امروزی و آسان برای خرید کردن به وجود آمد. معمولا در خریدهای آنلاین ما با دو دسته کلی محصولات برمی‌خوریم، دسته اول محصولات کم‌مصرف مثل لوازم دیجیتال، لوازم‌خانگی و… هستند و دسته دوم […]

ادامه

صبح را با خبر آتش‌سوزی ساختمان پلاسکو آغاز کردم، این ساختمان که زمانی نماد جاه‌طلبی و تجددطلبی تهران بود، یک روزه نابود شد و در شرایطی که تصور خوشبینانه‌ام این بود که حریق قابل مهار خواهد بود، در نهایت این حادثه با به جا گذاشتن زخمی در دل شهر و گرفتن تعداد نامعلومی از هم‌وطنان […]

ادامه

وقتی بیماری دچار نارسایی قلبی شد، بر حسب میزان نارسایی و شرایط خاص بیمار، سه نوع درمان در پیش گرفته می‌شود: داروها- پیوند قلب یا استفاده موقت از وسایل کمکی. در دسته وسایل کمکی تا حالا وسیله عمده مورد استفاده Ventricular assist deviceها بودند. این وسیله به صورت کمکی خون را به داخل عروق پمپ […]

ادامه

برای هر کسی پیش می‌آید، برای بعضی‌ها بیشتر! اینکه بدون یک وسیله ضروری خانه یا محل کار را ترک کرده باشید. چیزهایی مثل کلید، عینک، گوشی موبایل، کارت بانکی، پرینت گزارش کاری که باید حتما تحویل می‌دادید، مودم همراه، داروها و … برخی از ماها اصولا فراموشکاریم، اما آن دسته از ما که ذاتا منظم […]

ادامه