domainhostcentre
2-4-2014 7-29-40 PM
گوناگون

توهم‌ها و جنون‌های همگانی محبوب غیرعادی: جنون گل لاله

در قرن هفدهم میلادی در هلند، در دوره‌ای که دوران طلایی این کشور هم نامیده می‌شود، چیز عجیبی رخ داد، بهای پیازهای گل لاله به شدت افزایش پیدا کرد و رشدی حباب‌گونه پیدا کرد و پس از این دوره ناگهان قیمت‌ها شکست و به بهای عادی بازگشت.

در اوج این دوره در سال ۱۶۳۷ میلادی، پیازهای گل لاله آنقدر گران شده بودند که قیمت آنها به ۱۰ برابر درآمد سالانه یک صنعت‌کار ماهر رسیده بود.

خیلی‌ها این واقعه را نخستین مورد ثبت‌شده حباب اقتصادی می‌دانند. به همین خاطر امروزه هم اقتصاددان‌ها گاهی برای اشاره به رشد حبا‌ب‌گونه بعضی از سیستم‌های اقتصادی از اصطلاح جنون گل لاله یا tulip mania استفاده می‌کنند.

در کتاب ارزشمندی که در سال ۱۸۴۱، توسط روزنامه‌نگار اسکاتلندی به نام چارلز ماکای منتشر شد، این رخداد توصیف شده است، نام این کتاب «توهم‌ها و جنون‌های همگانی محبوب غیرعادی» است، این کتاب برای مطالعه در سایت پروژه گوتنبرگ قرار دارد.

ماکای توضیح داده است که بعد از عادی شدن قیمت‌ها، سرمایه‌گذاران نابود شدند و اقتصاد هلند، دچار شوک شدیدی شدذ.

کتاب ماکای آنقدر اهمیت دارد که تبدیل به یک کتاب کلاسیک شده است و حتی این سال‌ها هم تجدید چاپ می‌شود.


لاله‌های هلندی بسیار مشهورند، اما باید بدانید که آنها از ابتدا به صورت بومی در هلند و اروپا نبودند، گفته می‌شود نخستین بار سفیر فردیناند اول -امپراتور روم- در ترکیه، پیازهای گل لاله را در سال ۱۵۵۴ به وین برد.

پیازهای لاله از آنجا به شهرهای هلند مثل آمستردام، انتورپ و اوسبرگ برده شدند، محبوب شدند و پرورش داده شدند.

لاله‌، گل اغواگری بود، چه از لحاظ رنگ گلبرگ‌ها و چه از لحاظ شکل و ظاهرش، به زودی اشکل مختلف گل لاله پرورش داده شد و این گل مبدل به کالایی لوکس شد. پرورش این گل تخصص و صبر و حوصله خاص خود را طلب می‌کند و کار ساده‌ای نیست.

2-4-2014 7-29-40 PM

به هر ترتیب در سال ۱۶۳۶، صادرات گل لاله مبدل به چهارمین صادرات پرسود هلند شده بود. در فاصله این سال و سال بعدی، بهای گل لاله، به صورت جهشی افزایش پیدا کرد، اما در می سال ۱۶۳۷، ناگهان ورق برگشت و همه چیز به سر جای خود اول برگشت.

2-4-2014 7-29-17 PM

دو قرن بعد، همان طور که در ابتدای پست اشاره کردم، چارلز ماکای در کتابش این حباب افزایش قیمت لاله را توصیف کرد، کتاب او البته بسیار فراتر از توصیف این رخداد است و کلا در مورد رفتار تکانه‌ای و بیخردی توده مردم است و اینکه چگونه آنها گاه رمه‌وار از سمتی به سمت دیگر می لغزند و متمایل می‌شوند.

جالب است که هنوز هم محققان در آثار خود سعی در توضیح آن پدیده دارند، مثلا در سال ۲۰۰۷ محققی به نام «ان گلدگار» پدیده را محدود به گروه کوچکی از مردم دانشت که تحت تأثیر شیادان و پروپاگاند قرار گرفته بودند، محقق دیگری هم همه چیز را به گردن بدمستی و شیوع طاعون در هلند آن روز انداخته است.


اما کتاب ماکای، کتابی بسیار مفصل‌ است و مباحث بسیار زیاد دیگری هم در آن مطرج شده است:

این کتاب کلا سه موضوع عمده دارد: حماقت‌های ملی، حماقت‌های فلسفی و حماقت‌های متفرقه.

2-4-2014 7-29-57 PM

علاوه بر حباب‌های اقتصادی، کتاب علاقه دارد به رفتارهای گروهی و علایق خارج از دایره منطق در طول تاریخ اشاره کند: مثلا کیمیاگری، جنگ‌های صلیبی، جستجو برای جادوگران و پیشگوها و پیامبرهای دروغین، پیدا کردن آدم‌های بیگناه و کشتن آنها – روی آوردن به آرایش‌های عجیب ریش و سبیل – دوئل و انتقام‌جویی‌های بیهوده، عکس‌العمل‌های عجیب و غریب هنگام نصب خطوط آهن در سال‌های دهه ۱۸۴۰ و …

کتاب ماکای آنقدر مهم بوده است که دانشمندان مشهوری مثل کارل ساگان بارها در آثار خود به آن استناد کرده‌اند.

در بحث شرکت کنید

  • 3312
    40

    دکتر عالی بود ، واقعا عالی بود . این مطلب برای من که اقتصاد می خونم بسیار جالب بود.

    • 1170
      90

      توی فیلم wall street 2 moneyهم به این موضوع اشاره شد
      )در کل فیلم متوسطی بود(

  • 5
    3.4k

    فوق العاده بود… این کتاب به فارسی ترجمه نشده گویا… خیلی حیفه… واجب المطالعه است با این توصیفات… ممنون بابت همه زحماتی که در گردآوری این مطلب کشیدید… برقرار باشی همیشه دکتر جان

  • 1954
    60

    کلاً این مباحث، مباحثی جالبه که با دانستنشون دیدگاه آدم در رفتارهای اجتماعی کمی منطقی تر می شود. تشکر دکتر مجیدی

  • 9
    2.1k

    ممنون مقاله جالبی بود منو یاد خیلی چیزها و خیلی آدمها انداخت که ندانسته جوگیر خرید بعضی چیزها می شن . کاش بتونم این کتابو بدست بیارم و بخونمش

  • 849
    120

    سلام
    کتاب رو از کجا میشه خرید؟

  • 24059
    10

    خیلی جالب ومفید بود
    میشه بگید آیا این کتاب به فارسی هم ترجمه شده؟از کجا میشه اونا خرید؟

  • 1115
    100

    سلام دکتر
    خواستم به یه مطلبی اشاره کنم.
    از اونجایی که این نوشته شما کمی به رشته من مربوط میشه خواستم کمی اطلاعات به مطلب فوق اضافه کنم.
    می دونید دلیل افزایش قیمت پیازهای گل لاله چی بود؟
    شاید باور کردنش سخت باشه، یک نوع ویروس گیاهی باعث این افزایش قیمت بوده.
    ویروس شکستگی گل لاله، Tulip Breaking Virus که به اختصار TBV نامیده میشه.
    این ویروس باعث به وجود آمدن تغیراتی در رنگ گلبرگ های گل لاله میشود و در رنگ آن شکستگی ایجاد میکند.
    این ویروس که در قرن ۱۷ میلادی در هلند شیوع پیدا کرد، باعث شد گل های لاله بیمار ظاهری زیباتر از گل های لاله سالم پیدا کند!!
    به طوری که قیمت پیاز لاله مبتلا به TBV از قیمت چند راس گاو و طلا نیز بیشر شد!!!
    جالب اینجاست که مردم اون دوران اصلا شناختی نسبت به این بیماری نداشتند و فقط به ظاهر زیبای گل توجه میکردند.
    امیدوارم نوشته های من به موضوع شما مربوط بوده باشه :)

    • Avatar of علیرضا مجیدی
      1
      20.1k

      بله، دقیقا. این مطلب در منبع من هم ذکر شده بود، اما روزی که مطلب رو می‌نوشتم، وقت کمی برای بازتاب این نکته جانبی جالب داشتم :)