یک پزشک

ماهنامه رایانه خبر ، علیرضا مجیدی

مقدمه : در زمانه‌ای هستیم که وب هم ، هر از چندگاه مانند نرم‌افزارها ،
نسخه‌های ‏جدیدی پیدا می‌کند که با اعداد مشخص می‌شوند. تقریبا سه سال پیش در
شرایطی که ‏برخی سقوط پدیده «دات کام» را پیش‌بینی می‌کردند ، شخصی به نام ‏Dale
‎Dougherty‏ ، رؤیای چیزی به نام وب ۲ را در سر می‌پروراند. رؤیای شخصی
او خیلی ‏زود رنگ واقعیت به خود گرفت. در آغاز وب ۲ ، فقط یک ادعا بود ، ادعایی که
می‌گفت ، ‏اینترنت بار دیگر به پا خواهد خواست. ولی وقتی شرکت رسانه‌ای ‏O’Reilly‏
در نخستین ‏کنفرانس وب ۲ در اواخر سال ۲۰۰۵ ، شرکت کرد ، اصطلاح وب ۲ همگانی شد و
خبر از ‏یک انقلاب آنلاین داد ، انقلابی که شبکه جهانی اینترنت را «مردمی» می‌کرد.‏
 در مورد هر سایت ، سرویس و یا فن‌آوری‌ای که باعث رواج اشتراک و مشارکت در
اینترنت ‏شود ، می‌توان اصطلاح وب ۲ را به کار برد. بنابراین وبلاگ‌ها ، ویکی‌ها ،
برچسب‌ها ، خروجی‌های فید ، دلیشس ، فلیکر ، مای ‏اسپیس ‏MySpace‏ و یوتیوب همه «وب
دویی» هستند.‏

از آنجا که وب ۲ ، مفهوم‌های نامتناجسی را پوشش می‌دهد ، برخی این سؤال را مطرح
‏کرده‌اند که چنین نام‌گذاری‌ای واقعا تا چه حد می‌تواند بامعنا و سودمند باشد. ولی
شکی ‏وجود ندارد که نامگذاری این مفهوم نقطه عطفی در هشیاری جمعی ماست. ‏ اکنون
تاریخ وب به دو مرحله جداگانه تقسیم می‌شود: بعد از وب ۲ و قبل از آن.‏ همین موضوع
سؤالی را در ذهن متبادر می‌کند : وب ۳ چگونه چیزی می‌تواند باشد؟

سخن گفتن از وب ۳ به دلایل مختلف و در شرایطی که وب ۲ در حال پیشرفت است ،
‏دشوار است.‏

اساسی‌ترین جزء وب ۳ را می‌توان وب «معنایی» ‏Semantic Web‏ دانست ،
‏اصطلاحی که به وسیله تیم برنرز لی ‏Tim Berners-Lee‏ مخترع اینترنت ، ابداع شد.
‏اصولا وب معنایی به زمان و مکانی اشاره دارد که در آن همه ماشین‌ها می‌توانند درست
‏به همان نحوی که انسان‌ها وب را می‌خوانند ، به مطالعه وب بپردازند ، محلی است که
‏در آن موتورهای جستجو و نرم افزارها می‌توانند به شیوه بهتری وب‌گردی کنند تا چیزی
را ‏که به دنبال آن هستیم پیدا کنند. وب ۳ را همچنین می‌توان استانداردی تعریف کرد
که ‏وب را مبدل به یک پایگاه داده‌های بزرگ می‌کند. ‏

تاریخچه
وب معنایی ایده جدیدی نیست. تصور وب به عنوان محلی که در آن ماشین‌ها می‌توانند ‏به
شیوه بهتری اطلاعات جهان مجازی را بخوانند ، بفهمند و مورد پردازش قرار دهند ،
‏نخستین بار در سال ۲۰۰۱ در یک مقاله در مجله ساینتفیک امریکن ‏Scientific
‎American‏ منعکس شد. در این مقاله که تیم برنرز لی آن را نوشته بود ، جهانی توصیف
‏شده بود که در آن ، نرم افزارها ، کارهایی را که اکنون ما مجبوریم انجام دهیم ،
‌در شبکه ‏اینترنت انجام می‌دهند. این مقاله با داستان کوتاهی از یک دختر تخیلی به
نام «لوسی» ‏شروع شده بود:‏

تیم برنرز لی

مادر لوسی بیمار است و به او توصیه شده است ، تحت درمان یک متخصص قرار بگیرد.
‏لوسی ابزار مخصوص مجهز به وب معنایی را از جیبش در می‌آورد که به طور خودکار
‏اطلاعات پزشکی مادرش را از ابزار مطب دکتر قبلی دریافت می‌کند و بعد ماشین به
‏جستجوی پزشکان متخصص متناسب با ناراحتی مادرش در شعاع ۲۰ مایلی می‌پردازد ، ‏تا
بهترین پزشک را پیدا کند. همین ماشین تقویم کاری شلوغ مادر لوسی را بررسی ‏می‌کند
تا وقتی برای ویزیت دکتر پیدا کند و در صورت نیاز دوباره تقویم کاری مادر لوسی را
‏برنامه‌ریزی مجدد می‌کند.‏

لوسی فقط یک مثال و نمونه از کاری است که نرم‌افزارهای هوشمند مبتنی بر وب ،
‏می‌توانند در آینده برای ما انجام دهند ، همین ابزارها می توانند تعطیلات آینده ما
را ‏برنامه‌ریزی کنند و یا خود مقاله‌ای علمی برای ما بنویسند.‏

اما چنین چیزی چگونه ممکن خواهد شد. این کار با تعریف دوباره وب و فراهم آوردن
امکان ‏ارتباط صفحات وب با زبان قابل فهم به وسیله آدمیان و از سوی دیگر زبان
ماشین‌ها ‏امکانپذیر خواهد بود. فناوری فید و ‏RSS‏ تا اندازه‌ای در همین سو حرکت
کرده‌اند. بی‌شک برای تحقق این هدف ، باید صغحات وب قابل فهم‌تر شوند و
نرم‌افزارهای ‏تحیل‌کننده‌اش باهوش‌تر.‏

اما آیا جلوه‌های ابتدایی از وب معنایی را می‌توانیم در اینترنت نسخه دوم
ببینیم؟ اخیرا شرکت ‏AdaptiveBlue‏ ، افزونه‌ای برای مرورگر فایرفاکس به نام
‏BlueOrganizer‏ ‏ساخته است. این افزونه قادر است محتوای یک صفحه وب را تشخیص بدهد
و متناسب ‏با ان اطلاعاتی از وب‌سایت‌های مشابه در مورد همان موضوع به کاربر نشان
دهد. مثلا ‏وقتی شخصی در یک سایت سینمایی مشغول خواندن اطلاعات مربوط به یک فیلم
‏سینمایی است ، این افزونه نشان می‌دهد که فیلم را از کجا می‌توان خرید و یا زمان
‏اکران و سینماهای نمایش‌دهنده دهنده آن کدام‌ها هستند.‏
همچنین موتور جستجوگر
آمازون بر اساس ،عادات خرید کاربران خود و جنسی که ‏متقاضی آن هستند ، قادر است
پیشنهادهایی به آنها بکند. ‏
ولی این کار با فرایندی که در وب ۳ شاهد آن خواهیم بود
، فاصله بسیار دارد. کاری که ‏اکنون وب سنتی درباره متون انجام می دهد ، وب معنایی
در آینده برای همه انواع ‏اطلاعات انجام خواهد داد. در حال حاضر می‌توانیم از یک
صفحه وب به صفحه دیگر لینک ‏بدهیم ولی نمی توانیم اطلاعات چندین صفحه وب را به نحو
آسانی پردازش کنیم ، به ‏هم مرتبط کنیم و به نمایش بگذاریم.‏

بهنیه‌سازی جستجو : جنبه دیگر وب ۳ دقیق کردن و پیشرفته کردن جسنجو است. ‏امروزه
با استفاده از موتورهای جستجو می‌توانیم کلیدواژه‌ها را جستجو کنیم. موتورهای
‏جستجو با استفاده از الگوریتم‌ها و عنکبوت‌های وب‌خز خود ، می‌توانند با استفاده
از ‏رتبه‌بندی صفحات وب ، صفحات مرتبط با کلیدواژه جستجو شده را در لیستی به ما
نشان ‏دهند. ‏
در وب ۲ به یاری برچسب‌گذاری روزافزون اطلاعات ،کار جستجو روز به روز
دقیق‌تر ‏می‌شود.‏
ولی تا با امروز ، هیچ کدام از موتورهای جستجو قادر نبوده‌اند به
سؤالات محاوره‌ای جواب ‏بدهند و یا یک جواب مشخص به جستجو بدهند. در هر مورد
جستجوگر مجبور است به ‏چند صفحه وب سر بزند ، آنها را مورد مطالعه قرار بدهد و
باستفاده از قدرت تحلیل ‏انسانی ، به جواب خود برسد. همچنین موتورهای جستجوی امروزی
قادر به فهم زبان ‏سطح بالای کاربران نیستند و برای مثال آنها نمی‌توانند تمایزی
بین «پاریس هیلتون» و ‏‏«هیلتون در پاریس» قائل شوند، اما در وب ۳ با قابل فهم شدن
صفحات وب برای ماشین و همچنین به یاری هوش ‏مصنوعی ، با پدیده‌ای سرو کار خواهیم
داشت که نیاز کاربر را درک می‌کند ، خود ، ‏اینترنت را می‌کاود ، تحلیل می‌کند و
دست آخر جواب مختصر و مفید را در اختیار کاربر ‏می‌گذارد.‏ در حال حاضر میلیون‌ها
دلار برای بهینه‌سازی موتورهای جستجو هزینه می‌شود و ‏پروژه‌های دانشگاهی مانند
‏WordNet‏ روی فناوری همین موضوع کار می‌کنند.‏

فراتر از کلمات : امروزه وقتی می‌خواهیم عکس ، ویدئو یا تصویری را جستجو کنیم ،
‏متکی به جستجوی آنها به یاری کلمات و «متادیتا»ها هستیم. برای پیدا کردن یک عکس ‏،
کلیدواژه مرتبط را در سرویس جستجوی عکس گوگل جستجو می‌کنیم و این سرویس ‏در
زیرنویس‌های عکس‌ها –ونه خود عکس‌ها- جستجو می کند و عکس‌هایی را به شما ‏پیشنهاد
می کند. بی‌گمان این نحوه جستجو کارایی لازم را ندارد و دارای نقایصی خواهد ‏بود.
وقتی در هنگام جستجوی یک عکس ، عکس‌های نامربوط را می‌بینید ، این مشکل ‏نمود پیدا
می‌کند.‏

ولی در وب ۳ جستجو متکی به کلمات نخواهد بود ، در وب ۳ می‌توان به یاری صوت ،
‏دنبال صدای مشابه گشت و یا به یاری یک عکس ، عکس‌های مشابه و دارای محتوای
‏انتزاعی مشابه را پیدا کرد.‏ هم‌اکنون هم نسخه‌های بسیار ابتدایی چنین جستجویی را
شاهد هستیم. ‏ سایت ‏like.com‏ ، که یک موتور جستجوی تجاری است به کاربران خود
امکان می‌دهد ‏بعد از پسندیدن ظاهر یک جنس ، اجناسی با ظاهر مشابه را پیدا کنند.‏

 مثلا فرض کنید که قصد خرید یک پیراهن را دارید ، بعد از انتخاب فرم یک
پیراهن می‌توانید ‏، متغیرهایی مانند اندازه ، رنگ ، قیمت و حتی مارک ، نوع دکمه‌ها
و جنس پارچه را ‏انتخاب کنید ، تا پیراهن دلخواه شما جستجو شود.‏

در سایت موسیقی پاندورا ‏Pandora‏ ، بعد از اینکه یک موسیقی را گوش کردید ،
‏هنرمندانی با سبک کاری مشابه و قطعات موسیقی مشابه به شما پیشنهاد می‌شود. ‏در طی
پروژه پاندورا ۳۰ موسیقی‌دان توسط این سایت استخدام شدند ، آنها در طی ‏چندین سال
حدود ۴۰۰ ویژگی ترانه‌ها را مورد بررسی قرار دادند ، خصوصیاتی مثل ‏ملودی و ریتم
ترانه‌ها. آنها تا به امروز حدود ۱۰ هزار خواننده و ۳۰۰ هزار ترانه را آنالیز
‏کرده‌اند. کاربران با استفاده از این سایت می‌توانند بطور آنلاین به ترانه‌های
خواننده‌های ‏مورد علاقه‌شان گوش کنند و مهمتر از آن می‌توانند به آسانی خوانندگانی
را که سبک ‏خوانندگی مشابه هنرمند مورد علاقه‌شان را دارند ، پیدا کنند.
 سایت
پاندورا یک موتور جستجو نیست ، برنامه‌هایش هم هوشمند نیستند ، ولی کاری ‏که انجام
می‌دهد ، نمونه ابتدایی تحلیل و جستجوی اصوات در اینترنت است.‏

سایت دیگری که کار جستجو صوت را به صورت پیشرفته‌تر انجام می دهد ، سایت
‏midomi‏ است. ‏midomi‏ از فن‌آوری‌ای به نام ‏MARS‏ استفاده می‌کند که مخفف
«سامانه ‏تشخیص تطبیقی چندرسانه‌ای» است ، این فن‌آوری توانایی مطابقت دادن صداهای
‏انسان‌ها را با هم ، بر اساس یک سری ویژگی‌ها و شاخص‌ها دارد. کاربران می‌توانند
در ‏این سایت یک ترانه را زمزمه کنند ، سایت ،ترانه اصلی را پیدا می‌کند و کاربر را
به سایت ‏آمازون راهنمایی می‌کند تا بتواند سی‌دی موسیقی را خریداری کند.‏

بهار گذشته ، شرکت ‏Ojos‏ ، سایت ‏Riya‏ را بنا نهاد ، این سایت قادر به
برچسب‌گذاری ‏خودکار چهره‌هاست. بعد از اینکه کاربران عکس‌های خانواده و دوستان و
آشنایان خود را ‏در این سایت آپلود کردند ، می‌توانند در چندین عکس ، با کلیک بر
روی چهره افراد ، نام ‏آنها را برچسب بزنند. به دنبال این کار نرم‌افزار این سایت
به کار می‌افتد و به طور خودکار ‏در همه عکس‌های دیگر ، چهره افرادی را که به سایت
شناسانده شده‌اند ، تشخیص ‏می‌دهد و عکس‌ها را برچسب می‌زند. به این ترتیب فقط با
برچسب‌گذاری چندین عکس ‏، کاربران می‌توانند انبوهی از عکس‌های خود را منظم کنند و
با دقت در آنها جستجو کنند.‏ برنامه‌نویسان سایت ‏Riya‏ در ابتدا هدفی بیشتر از این
را دنبال نمی‌کردند ، اما خیلی زود ‏دریافتند که نرم‌افزاری که نوشته‌اند ، در صورت
تکمیل می‌تواند مبدل به نخستین موتور ‏جستجوی واقعی تصاویر در اینترنت شود.‏

شرکت ‏Polar Rose‏ هم به طور همزمان پلاگینی ساخته که کار برچسب‌گذاری خودکار
‏عکس‌ها را انجام می‌دهد ، اما آنها زودتر از ‏Riya‏ کارشان را تحت وب کرده‌اند.‏

مثال‌هایی که در بالا زده شد ، نشان می‌دهند که توانمند کردن موتورهای جستجو در
آن ‏حد که کارشناسان خبره وب آرزو دارند ، یک رؤیا نیست و جلوه‌های ناچیز آن از
همین ‏امروز در وب قابل مشاهده هستند.‏

جهان مجازی یا جهان واقعی : امروزه وب سایت سکند لایف ، جهانی مجازی خلق ‏کرده
است ، که هر شخص حقیقی و حقوقی در آن می‌تواند زندگی و چهره‌ای مجازی و ‏آلترناتیو
داشته باشد. سرویس گوگل ارث به ما امکان می‌دهد ، در نقشه کره زمین روی ‏شهری زوم
کنیم و خیابان‌هایش را مشاهده کنیم.‏

وب ۳ می‌کوشد تا دنیاهای مجازی کنونی
را به دنیاهای سه بعدی تبدیل کند ، دنیاهایی ‏که بازسازی دوباره و دقیق دنیای واقعی
هستند.‏

چهره وب ۳ در همه جا : وب این روزها ، قلمروی در پشت دسکتاپ‌های رایانه‌ها ،
‏صفحات موبایل‌ها و برخی وسایل الکترونیک دیگر دارد. در وب ۳ همه وسایل خانگی و دور
‏و بر ما به صورت تعاملی و دو جانبه با وب در ارتباط منطقی قرار می‌گیرند. پرده‌ها
‏می‌توانند اخبار هواشناسی را دریافت کنند و متناسب با وضعیت آب و هوا و روشنایی
باز ‏یا بسته شوند. شما می‌توانید در همان حالی که جلوی آینه مسواک می‌زنید ، آخرین
‏اخبار روز را دریافت کنید ،می‌توانید با موبایلتان با یخچال خانه تماس بگیرید تا
وقتی در ‏سوپرمارکت هستید ، چک کنید چه چیزی تمام شده. در همان زمان می‌توانید تماس
‏دیگری با مایکروفر آشپزخانه برقرار کنید.‏

سخن پایانی : جهانی که با وب ۳ قصد ساختن آن را داریم ریشه در تمایلات و نیازهای
‏کنونی ما دارد. همین که می‌توانیم حدس‌هایی در مورد آینده وب بزنیم ، خود یک
‏پیشرفت محسوب می‌شود.‏ شرکت‌هایی مانند ‏‎ HP‎، ‏Radar Networks‏ و یاهو اکنون در
حال تطبیق خود با ‏استانداردها و معیارهای وب معنایی هستند ، شرکت‌های ‏Polar Rose‏
و ‏Ojos‏ جستجوی ‏تصاویر را ارتقا می دهند و گوگل و مایکروسافت ، به سمت سه بعدی
شدن پیش ‏می‌روند.‏

هیچ کس به درستی نمی تواند بگوید که وب ۳ چه چیزی خواهد بود ، فقط می‌توانیم از
‏یک چیز مطمئن باشیم : دیر یا زود وب به نسخه سومش ارتقا پیدا خواهد کرد.‏

منبع : پی‌سی مگزین ، آوریل ۲۰۰۷ ، ویکی‌پدیا